Thursday, 22 December 2016 00:00

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Η Συστημική Επιστήμη είναι μια εξέλιξη της θεωρίας των Συστημάτων και της Κυβερνητικής, που εμφανίστηκαν στη δεκαετία του ’40 και προσανατόλισαν την ψυχολογική ματιά από το άτομο στο ‘όλον’ και από τις προσωπικές ιδιότητες στις σχέσεις. Η επιστήμη αυτή τροφοδότησε με σειρά μοντέλων την ατομική και οικογενειακή θεραπεία διεθνώς.

Η Συστημική Ψυχολογία εισάγεται στην Ελλάδα στη δεκαετία του ’60 με την εργασία των Γιώργου και Βάσως Βασιλείου και διευρύνεται και διαδίδεται από σημαντικούς επιστήμονες, που την καταξιώνουν σε πανεπιστημιακό επίπεδο και κοινωνική έρευνα.

Στην συστημική ματιά, γεννιόμαστε και εξελισσόμαστε μέσα σε ομάδες ισχυρής επιρροής, με κυρίαρχη την οικογένεια, όπου το πλέγμα των σχέσεων που αναπτύσσεται υπερβαίνει τον αριθμό των μελών και συνιστά ποιότητα, που χαρακτηρίζει και εν πολλοίς καθορίζει όλους. Μάλιστα, δεν είναι μόνον οι ‘οριζόντιες’ σχέσεις, αυτές δηλαδή που εξελίσσονται τώρα, που μας καθορίζουν, αλλά και οι ‘κάθετες’, εκείνες που συγκροτούν την οικογενειακή ιστορία ή την ιστορία του έθνους, της επιχείρησης κλπ. όπου ανήκουμε.

 

Κλάδος της συστημικής επιστήμης είναι και η ‘Φαινομενολογική Συστημική Θεώρηση’, με μέθοδο εφαρμογής την Συστημική Αναπαράσταση.

 

Η θεώρηση αυτή αντιλαμβάνεται τον άνθρωπο πολύ πιο πλατιά από την ατομική του διάσταση : ο καθένας μας αλληλεξαρτάται με άλλα σημαντικά πρόσωπα σε ομάδες και είναι ένα μέρος στο ‘ολόγραμμα’ σύστημα, όπου κάθε τμήμα αναπαράγει και εμπεριέχει το όλον. Θεμελιωτής της μεθόδου είναι ο Γερμανός ψυχοθεραπευτής και φιλόσοφος Bert Hellinger, που με μοναδικό τρόπο κατόρθωσε να ενοποιήσει ερεθίσματα και ανακαλύψεις από ολόκληρο το πεδίο της ψυχοθεραπείας και να εμφανίσει στη δεκαετία του ’80 αυτή τη νέα πρόταση.

Συστημική αναπαράσταση είναι η ονομασία της συστημικής ψυχολογικής μεθόδου, όπου η αντιμετώπιση ενός προβλήματος, μιας κακουχίας, ενός διλήμματος για μια καίρια απόφαση κλπ. γίνεται μέσα από ένα δρώμενο, όπου εμφανίζονται / ‘στήνονται’ τα μέλη ενός συστήματος σε θέσεις και σχέσεις όσο το δυνατόν πιο πιστές στο πώς ακριβώς είναι και υπάρχουν.

Οι συναρτήσεις, οι σχέσεις, οι εικόνες και τα συναισθήματα που αναφύονται δίνουν καίριες πληροφορίες για ολόκληρο το εξεταζόμενο σύστημα και για τον ενδιαφερόμενο οδηγώντας σε λεπτές συνειδητοποιήσεις και διευρυμένη αυτογνωσία.

 

Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Σε κάθε σύστημα, ιδίως στα πρωτογενή όπως η οικογένεια, κάθε μέλος συνδέεται άρρηκτα με τους άλλους με μιαν ενεργή δύναμη, που τους διαπερνά όλους και τους υπερβαίνει, περιφρουρώντας την ισοτιμία μεταξύ τους και το δικαίωμα όλων να ανήκουν. Ακόμη τα ανθρώπινα συστήματα διέπονται από μιαν ιδιαίτερη νομοτελειακή τάξη, που διασφαλίζει με κάθε τρόπο την ολότητά τους. Άρα, τρεις είναι οι μεγάλες συνιστάμενες κάθε συστήματος: το ανήκειν, η ισοτιμία και η διατήρηση της ολότητας.

Όπου κάποια από αυτές τις κεντρικές συνθήκες απειληθεί ή διαταραχτεί, το αποτέλεσμα εμφανίζεται ως ανισορροπία και η επίπτωση μπορεί να βασανίζει μέλη του συστήματος, που ούτε καν γνωρίζουν ότι κάτι τέτοιο έχει συμβεί.

Όταν δηλαδή ένα μέλος του συστήματος παραγκωνιστεί και χάσει τη θέση του, εκδιωχθεί ή ξεχαστεί, η νομοτελειακή συστημική τάξη παρεμβαίνει και ωθεί κάποιο άλλο, νεώτερο συνήθως, μέλος να αναλάβει να ‘υπενθυμίσει’, να ‘ανακαλέσει’ την παρουσία του αδικημένου, θυσιάζοντας τη δική του πορεία. Αυτή η ταύτιση ονομάζεται εμπλοκή και αποτελεί τη γενεσιουργό αιτία μεγάλου μέρους του ανθρώπινου πόνου. Αποτελεί μάλιστα και μιαν ατελέσφορη θυσία, μια διευθέτηση που τελικά αποτελεί ‘Ύβρη’, γιατί κανείς δεν μπορεί να ‘ζήσει’ τη ζωή κάποιου άλλου, ‘κανείς δε μπορεί να μπεί στο ίδιο ποτάμι για δεύτερη φορά’ (Ηράκλειτος).

Ο φαύλος κύκλος της εμπλοκής αλλά και σειρά άλλων προτεραιοτήτων και / ή συνδέσεων συνιστούν τον καθορισμό του πρωτογενούς συστήματος της οικογένειας ως ‘Κοινότητας Μοίρας’. Μέσα σε αυτή την ‘πρωτοκοινότητα’, ο άνθρωπος χρειάζεται να αποδεχτεί τη Ροή, να σεβαστεί ό,τι έχει προηγηθεί, να νοιώσει ευγνωμοσύνη για το δώρο της ζωής και να επιδοθεί στο δικό του έργο, να δημιουργήσει τη δική του προσωπικότητα, το δικό του νέο σύστημα και, τελικά, να αναζητήσει την ολοκλήρωση.

 

ΕΜΠΛΟΚΗ ΚΑΙ ΛΥΣΗ : Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ BERT HELLINGER

Η Συστημική Αναπαράσταση εντοπίζει την εμπλοκή. Η ιδιοφυής πρόταση του Hellinger στηρίζεται στην παρατήρηση ότι (α) ένα ξεκάθαρο αίτημα, (β) ο καθορισμός ενός χώρου και (γ) η παρουσία ενός, δύο ή περισσότερων ατόμων, που έχουν οριστεί να εκπροσωπήσουν κεντρικά μέλη ενός υπό έρευνα συστήματος, αποτελούν αναγκαίες αλλά και πολύ απλές προϋποθέσεις ενεργοποίησης του πεδίου του συστήματος, ενός ‘πεδίου που γνωρίζει’ και προσφέρει αφθονία έγκυρων και κεντρικών πληροφοριών, που σύντομα αποκαλύπτουν τα κομβικά σημεία των εμπλοκών.

 

Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Η Συστημική Αναπαράσταση συντελείται μέσα σε ομάδες ανθρώπων, που αναζητούν την αυτογνωσία αλλά και την επίλυση επίκαιρων προβλημάτων. Είναι μια διαδικασία βιωματική, όπου όλοι οι συμμετέχοντες μοιράζονται βαθειές εμπειρίες και καρπώνονται οφέλη ψυχής.

Η ομάδα συντονίζεται από έναν έμπειρο και διαπιστευμένο συστημικό αναπαραστάτη / συστημικό σύμβουλο-θεραπευτή.

Ανά αναπαράσταση, η ομάδα χωρίζεται σε 3 μέρη:

(α) ο ενδιαφερόμενος, που θέτει το αίτημά του με ευκρίνεια,
(β) οι εκπρόσωποι, που επιλέγονται τυχαία ανάμεσα στην ομάδα για να αναπαραστήσουν τα βασικά πρόσωπα του υπό έρευνα συστήματος και
(γ) οι ενεργοί παρατηρητές ή αλλιώς θεατές.

Ο ενδιαφερόμενος ενθαρρύνεται να ‘στήσει’ με περίσκεψη και εστίαση τους επιλεγόμενους εκπροσώπους κεντρικών μελών του συστήματός του στο χώρο και σύμφωνα με την εσωτερική του εικόνα για τη θέση που έχουν μέσα στο σύστημα. Μόλις γίνει αυτό, ο ίδιος αποσύρεται σε θέση παρατηρητού και οι εκπρόσωποι καλούνται να αντιληφθούν τι αίσθηση τους προκαλεί η συγκεκριμένη θέση. Ο συντονιστής οδηγείται σε ήπιες παρεμβάσεις μέχρις ότου όλα τα μέλη στο υπο-έρευνα σύστημα να αισθάνονται καλά, οπότε προκύπτει και η τελική εικόνα της αναπαράστασης, συνήθως εικόνα Λύσης. Συχνά, οι εκπρόσωποι καλούνται να εκφέρουν ορισμένες ‘φράσεις δύναμης’ που υπαγορεύει ο συντονιστής και αποτελούν εξισσοροπητικές / θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Στην αναπαράσταση απαιτείται μέθεξη, η ενεργή δηλαδή κι ολόψυχη συμμετοχή όλης της ομάδας στο δρώμενο. Παράλληλα, απαιτείται σεβασμός στη διαδικασία και σε ό,τι εμφανίζεται και προκύπτει. Η ψυχή καλείται να παρακολουθήσει τις κινήσεις εκείνες που προχώρησαν κι ολοκληρώθηκαν, αλλά και όσες ανακόπηκαν ή λοξοδρόμησαν από κάποιο ιδιαίτερο γεγονός στην ιστορία της οικογένειας ή εν γένει του συστήματος που ερευνάται. Και μάλιστα, επειδή η ψυχή δεν ενδιαφέρεται για την αλληλουχία των γεγονότων αλλά για τις επιπτώσεις τους πάνω της και επειδή οι επιπτώσεις, ως χαράγματα, είναι εικόνες, η αναπαράσταση προσφέρει στην ψυχή ακριβώς υλικό σε εικόνες, που μιλούν μόνον σε εκείνη, που μετέχει όντας ενεργητικά παρούσα. Έτσι, η συστημική αναπαράσταση ‘εικονοποιεί’ τα μεγάλα θέματα, που έχουν επιρρεάσει όχι μόνον το σύστημα του ενδιαφερόμενου, αλλά και όσων παίρνουν μέρος στην αναπαράσταση ως εκπρόσωποι και, ακόμη, αυτών που ενεργά παρακολουθούν. Κάθε αναπαράσταση λειτουργεί σαν ένα μυητικό κάλεσμα σε όλους τους παριστάμενους και επιφέρει πολλές φορές μεταμορφωτικά αποτελέσματα στην ευρύτερη ομάδα. Τα αποτελέσματα αυτά είναι συνήθως έμμεσα και διακριτικά, χωρίς να υπολείπονται οι περιπτώσεις όπου δρουν καταλυτικά και βαθύτατα θεραπευτικά.

 

Γράφει η Δρ Ντίνα Καμπά, ψυχολόγος - κοινωνιολόγος

Read 3072 times Last modified on Tuesday, 15 May 2018 13:38

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Ελληνικό Ινστιτούτο Συστημικής Αναπαράστασης (Ε.Ι.Σ.Α.) Bert Hellinger

 

  • Διεύθυνση: Μουσών 1 (Κηφισίας & Κατεχάκη/μετρό Πανόρμου),
    11524 (1ος ορ.) 
  • Tηλ/Φαξ: 210 6710228, 697 224 5452
  • Email: info@anaparastasi.gr
  • Δείτε στο χάρτη

ΤΙ ΕΙΠΑΝ ΓΙΑ ΕΜΑΣ

Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…